تفسیر سوره یس ، آیه ۴۷ ( نوشتاری ) مفسر : حضرت آیت الله علامه طباطبایى

تفسیر سوره یس ، آیه ۴۷ ( نوشتاری ) مفسر : حضرت آیت الله مکارم شیرازى
24 آذر 1397
تفسیر سوره شوری ، آیه ۳۸ ( نوشتاری ) مفسر : حضرت آیت الله مکارم شیرازى
15 دی 1397

تفسیر سوره یس  ، آیه ۴۷

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ

وَ إِذا قِیلَ لَهُمْ أَنْفِقُوا مِمَّا رَزَقَکُمُ اللَّهُ قالَ الَّذِینَ کَفَرُوا لِلَّذِینَ آمَنُوا أَ نُطْعِمُ مَنْ لَوْ یَشاءُ اللَّهُ أَطْعَمَهُ  إِنْ أَنْتُمْ إِلاَّ فِی ضَلالٍ مُبِینٍ *

به نام خداوند بخشنده‌ مهربان

و چون به آنها گویند که از آنچه خدا روزی شما قرار داده (چیزی برای خدا به فقیران) انفاق کنید، کافران به اهل ایمان جواب دهند آیا ما به کسی که اگر خدا می‌خواست به او هم روزی می‌داد اطعام و دستگیری کنیم؟ شما پیداست که سخت در غلط و گمراهی هستید (و راه راست آن است که چنان که خدا به فقیران احسان نکرده ما هم نکنیم).

تفسیر المیزان ( خلاصه)

و اذا قیل لهم انفقوا مما رزقکم اللّه…

آیه قبلی که می فرماید: (و اذا قیل لهم اتقوا ما بین ایدیکم و ما خلفکم) متعرض جواب ایشان در مقابل دعوت به عبادت بود که یکی از دو رکن دین حق است، و این آیه متعرض جواب ایشان در مقابل دعوت به سوی شفقت بر خلق خداست که رکن دوم دین حق است، و معلوم است که: وقتی جوابشان از دعوت به رکن اول، رد آن دعوت بود، جوابشان از این دعوت دیگری هم رد خواهد بود نه قبول.

پس جمله (و اذا قیل لهم انفقوا مما رزقکم اللّه) متضمن دعوتشان به انفاق بر فقرا و مساکین است. و اگر از اموال آنان تعبیر کرد به (آنچه خدا روزیشان کرده) برای این است که اشاره کند به اینکه مالک حقیقی اموال آنان خداست که با آن اموال روزیشان داده و ایشان را مسلط بر آن اموال کرده است و همین خداست که فقرا و مساکین را بیافریده و ایشان را محتاج آنان کرده تا از زیادی موونه خود حوائج ایشان را برآورند و به ایشان انفاق کنند و احسان و خوشرفتاری نمایند، چون خدا احسان و خوشرفتاری را دوست می دارد.

(قال الّذین کفروا للذین آمنوا انطعم من لو یشاء اللّه اطعمه) – این جمله جوابی است که کفار از دعوت به انفاق داده اند، و اگر از گوینده این سخن به اسم ظاهر (الّذین کفروا) تعبیر کرده، با اینکه مقتضای مقام این بود که از آنان با ضمیر تعبیر کند، و بفرماید: (قالوا گفتند) برای این است که به آن علتی که وادارشان کرده این حرف را بزنند اشاره کرده باشد و بفرماید کفرشان نسبت به حق، و اعراضشان از آن، به خاطر پیروی شهوات، علت شد که به مثل این عذرها که اساسش روگردانی از دعوت فطرت است، عذرخواهی کنند، چون فطرت هر انسانی حکم می کند که باید نسبت به خلق خدا شفقت ورزید، و آنچه که در اجتماع فاسد گشته اصلاح کرد.

و به عین همین جهت است که از مؤ منین نیز به (الّذین آمنوا) تعبیر کرده که اسم ظاهر است با اینکه مقتضای مقام این بود که بفرماید: (قالوا لهم انطعم) تا بفهماند آن علتی که مومنان را وادار کرد به اینکه به کفار بگویند: (از آنچه خدا روزیتان کرده انفاق کنید) همانا ایمان ایشان به خدا بود.

و در اینکه کفار گفتند: (آیا طعام دهیم به کسی که اگر خدا می خواست خودش به او طعام می داد) اشاره است به اینکه: اگر مؤ منین گفتند: (از آنچه خدا روزیتان کرده انفاق کنید)، از این باب گفتند که انفاق به فقرا از اموری است که خدا خواسته و اراده کرده، و خلاصه از احکام دین خداست، لذا کفار آن را رد کرده و گفتند که: اگر خدا اراده کرده بود خودش طعامشان می داد، پس اینکه می بینیم نداده معلوم می شود اراده نکرده، چون اراده خدا از مرادش تخلف نمی کند.

و این جواب مغالطه ای است که: در آن، بین اراده تشریعی خدا و اراده تکوینی اش خلط کرده اند؛ چون اساس اراده تشریعی خدا امتحان و هدایت بندگان است به سوی آنچه که هم در دنیا و هم در آخرت صلاح حالشان در آن است، و معلوم است که چنین اراده ای ممکن است با عصیان کردن از مرادش تخلف کند.

ولی اراده تکوینی از مرادش تخلف نمی کند، و معلوم است که مشیت و اراده خدا که به اطعام فقرا و انفاق بر آنان تعلق گرفته، مشیت و اراده تشریعی است نه تکوینی. پس تخلف این اراده در مورد فقرا تنها کشف می کند از اینکه کفار توانگر، از آنچه که بدان ماءمور شدند تمرد و عصیان ورزیدند، و هیچ دلالتی ندارد بر اینکه اراده خدا به این عمل آنان تعلق نگرفته، و مؤ منین در این مدعا دروغ گفته اند.

و این مغالطه ای است که به طور کلی همه سنت های وثنیت و بت پرستی را بر آن پایه بنا نهاده اند، همچنان که خدای سبحان از ایشان حکایت کرده و فرموده: (و قال الّذین اشرکوا لوشاء اللّه ما عبدنا من دونه من شیء نحن و لا آباؤ نا و لا حرمنا من دونه من شی ء) و نیز فرموده: (سیقول الّذین اشرکوا لو شاء اللّه ما اشرکنا و لا آباونا و لا حرمنا من شی ء) و نیز فرموده: (و قالوا لو شاء الرّحمن ما عبدناهم).

(ان انتم الا فی ضلال مبین)- این جمله تتمه سخن کفار است، و خطابشان در آن به مؤ منین است که می گویند: شما مؤ منین که ادعا می کنید خدا به ما دستور داده انفاق کنیم، و انجام این دستور را از ما خواسته، در گمراهی روشنی هستید.

منبع : ترجمه تفسیر المیزان حضرت آیت الله علامه طباطبایى (رحمه الله)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

18 − 5 =