تفسیر سوره لیل ، آیات ۱ الی ۷ ( نوشتاری ) مفسر : حضرت آیت الله علامه طباطبایى

تفسیر سوره لیل ، آیات ۱ الی ۷  ( نوشتاری ) مفسر : حضرت آیت الله مکارم شیرازى
26 آگوست 2019
تفسیر سوره لیل ، آیات ۱ الی ۷  ( نوشتاری) مفسر : حضرت آیت الله مکارم شیرازى
14 سپتامبر 2019

تفسیر سوره لیل ، آیات ۱ الی ۷
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ
وَ اللَّیْلِ إِذا یَغْشى * وَ النَّهارِ إِذا تَجَلَّى * وَ ما خَلَقَ الذَّکَرَ وَ الْأُنْثى * إِنَّ سَعْیَکُمْ لَشَتَّى * فَأَمَّا مَنْ أَعْطى وَ اتَّقى * وَ صَدَّقَ بِالْحُسْنى * فَسَنُیَسِّرُهُ لِلْیُسْرى *
به نام خداوند بخشنده مهربان
قسم به شب تار هنگامی که (جهان را در پرده سیاه) بپوشاند * و قسم به روز هنگامی که روشن و فروزان گردد * و قسم به مخلوقات عالم که خدا همه را جفت نر و ماده بیافری* (قسم به این آیات الهی) که سعی و کوشش شما مردم بسیار مختلف است (برخی بر صلاح و برخی بر فساد می‌کوشید)*  اما هر کس عطا و احسان کرد و خدا ترس و پرهیزکار شد * و به نیکویی (یعنی به نعیم آخرت با هر خیر و سعادت که در قرآن بیان شده) تصدیق کرد * ما هم البته کار او را (در دو عالم) سهل و آسان می‌گردانیم. *
تفسیر المیزان ( خلاصه)
غرض این سوره تهدید و انذار است، و این هدف را از این راه دنبال می کند که به انسانها بفهماند مساعی و تلاشهایشان یک جور نیست، بعضی از مردمند که انفاق می کنند، و از خدا پروا دارند، و وعده حسنای خدا را تصدیق می کنند، و خدای تعالی هم در مقابل، حیاتی جاودانه و سراسر سعادت در اختیارشان می گذارد، و بعضی دیگرند که بخل می ورزند، و به خیال خود می خواهند بی نیاز شوند، و وعده حسنای خدایی را تکذیب می کنند، و خدای تعالی هم آنان را به سوی عاقبت شر راه می برد، و در این سوره اهتمام و عنایت خاصی به مساءله انفاق مالی شده است، و این سوره از نظر زمینه آیاتش هم می تواند مکی باشد، و هم مدنی.
و اللیل اذا یغشی
در این آیه به شب هنگامی که روز را فرا می گیرد سوگند یاد شده، و فراگیری شب نسبت به روز در جای دیگر نیز آمده، فرموده: (یغشی اللیل النهار) و احتمال هم دارد که مراد فراگیری زمین و یا فراگیری و پوشاندن قرص خورشید باشد.
و النهار اذا تجلی
این آیه عطف است به کلمه (اللیل)، و کلمه (تجلی) به معنای ظهور و پیدا شدن چیزی است بعد از خفاء و ناپیدائیش، و اگر (صفت) (لیل) را به صیغه مضارع و صفت نهار را به صیغه ماضی آورد برای همان نکته ای بود که در آغاز سوره قبلی بیان کردیم.
(و ما خلق الذکر و الانثی)
این آیه نیز مانند آیه قبلی عطف است بر کلمه (لیل)، و کلمه (ما) در آن موصوله است، و منظور از آن خدای سبحان است و اگر از خدای تعالی تعبیر کرد (به ما – چیزی که)، با اینکه باید تعبیر کرده بود (من – کسی که)، برای آن بود که ابهام گویی در اینجا که به عظمت اشعار دارد رعایتش لازم تر بود تا رعایت معنای لغوی.
و معنای آیه این است که سوگند می خورم به شب، وقتی همه جا را فرا می گیرد، و به روز وقتی که همه پنهان ها را آشکار می سازد، و به چیزی که نر و ماده را با اینکه از یک نوعند مختلف آفرید.
ولی بعضی از مفسرین کلمه (ما) را مصدریه گرفته اند، که معنایش چنین می شود، و سوگند می خورم به خلقت نر و ماده. ولی این نظریه ضعیف است.
و مراد از نر و ماده مطلق نر و ماده است، هر چه که باشد، و هر جا محقق شود.
ولی بعضی گفته اند: خصوص نر و ماده از انسان است.
و بعضی دیگر گفته اند مراد خصوص آدم و حوا است. ولی از همه وجوه بهتر همان وجه اول است.
ان سعیکم لشتی
کلمه (سعی) به معنای راه رفتن به سرعت است، و مراد از آن عملی است که با کمال اهتمام انجام شود، و این کلمه هر چند مفرد است ولی معنای جمع را می دهد، و کلمه (شتی) جمع کلمه (شتیت – متفرق) است، مانند کلمه (مرضی) که جمع (مریض) است.
و جمله مورد بحث جواب سوگندهای سه گانه است، و معنایش این است که: من سوگند می خورم به این واقعیات متفرق که هم در خلقت و هم در اثر متفرقند، به اینکه مساعی شما نیز هم از نظر نفس عمل، و هم از نظر اثر مختلفند، بعضی عنوان اعطاء و تقوی و تصدیق را دارد، و اثرش هم خاص به خودش است، و بعضی ها عنوان بخل و استغناء و تکذیب دارد و اثرش هم مخصوص خودش است.
فاما من اعطی و اتقی و صدق بالحسنی
و مراد از (اعطاء) انفاق مال در راه رضای خداست، به دلیل اینکه در مقابلش بخل را آورده، که ظهور در امساک از انفاق مال دارد، و نیز به دلیل اینکه دنبالش می فرماید: (و ما یغنی عنه ماله اذا تردی)
و جمله (و اتقی) به منزله تفسیری است برای اعطاء، و می فهماند که مراد از اعطاء، اعطای بر سبیل تقوای دینی است.
(و صدق بالحسنی) – کلمه (حسنی) صفتی است که در جای موصوف خود نشسته، و ظاهرا موصوفش وعده باشد، و تقدیر کلام (و صدق بالعده الحسنی باشد)، و مراد از (عده) وعده ثوابی است که خدای تعالی در مقابل انفاق به انگیزه رضای او داده، انفاقی که تصدیق قیامت و ایمان بدان باشد، که لازمه چنین انفاق و چنین تصدیقی، تصدیق به وحدانیت خدای تعالی در ربوبیت و الوهیت نیز هست، و همچنین مستلزم ایمان به رسالت رسولان هم هست، چون رسالت تنها راه رسیدن و ابلاغ وعده ثواب او است.
و حاصل دو آیه این است که: کسی که مؤمن به خدا و به رسول او و به روز جزا باشد، و مال خود را به خاطر خدا و تحصیل ثواب او انفاق کند، ثوابی که به زبان رسولش وعده اش را داده (ما چنین و چنانش می کنیم) به او می دهیم.
مراد از اینکه درباره مؤمن انفاق کننده متقّی فرمود: (فسنیسّره للیسری)
فسنیسره للیسری
کلمه (تیسیر) به معنای تهیه کردن و آماده نمودن است، و کلمه (یسری) به معنای خصلتی است که در آن آسانی باشد و هیچ دشواری نداشته باشد، و اگر تهیه کردن را توصیف کرد به آسانی، در حقیقت نوعی مجاز گویی شده، پس منظور از آن این است که توفیق اعمال صالحه را به او بدهد، و انجام اینگونه اعمال را برایش آسان سازد، به طوری که هیچ گونه دشواری در آن نباشد، و یا منظور این است که او را آماده حیاتی سعید کند، حیاتی نزد پروردگارش، حیاتی بهشتی، و به این نحو آماده اش کند که توفیق اعمال صالحی را به او بدهد. و وجه دوم، هم به ذهن نزدیک تر است و هم انطباقش با وعده هایی که از قرآن معهود ما است منطبق تر.
منبع : ترجمه تفسیر المیزان حضرت آیت الله علامه طباطبایى (رحمه الله)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دو × 5 =