تفسیر سوره حدید ، آیه ۱۱ ( نوشتاری ) مفسر : حضرت آیت الله علامه طباطبایى

تفسیر سوره حدید ، آیه ۱۱ ( نوشتاری ) مفسر : حضرت آیت الله مکارم شیرازى
13 اسفند 1397
تفسیر سوره حدید ، آیه ۱۸ ( نوشتاری ) مفسر : حضرت آیت الله مکارم شیرازى
22 اسفند 1397

تفسیر سوره حدید ، آیه ۱۱

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ

 مَنْ ذَا الَّذِی یُقْرِضُ اللَّهَ قَرْضاً حَسَناً فَیُضاعِفَهُ لَهُ وَ لَهُ أَجْرٌ کَرِیمٌ *

به نام خداوند بخشنده‌ مهربان

آن کیست که به خدا قرض نیکو دهد (یعنی قرض الحسنه و صدقه دهد و احسان به فقیران کند) تا خدا بر او چندین برابر گرداند و او را پاداشی با لطف و کرامت باشد؟

تفسیر المیزان ( خلاصه)

در این آیات دستور موکد می دهد به این که مسلمین در راه خدا ودر جهاد انفاق کنند، و از آیه شریفه (لا یستوی منکم من انفق من قبل الفتح) به خوبی برمی آید که دستور مذکور در مورد جهاد مؤ کدتر است، و همین خود موید آن قولی است که می گوید: آیه شریفه (امنوا باللّه و رسوله و انفقوا…) در جنگ تبوک نازل شد.

من ذا الذی یقرض اللّه قرضا حسنا فیضاعفه له و له اجر کریم

راغب می گوید: آن مالی را که آدمی به دیگری می دهد شرط آنکه مثل آن را پس بدهد قرض می نامند. ولی صاحب مجمع البیان می گوید: معنای اصلی این کلمه قطع است، و اگر عمل قرض گیرنده را هم قرض خوانده اند به مناسبت بوده که او آن مال را از صاحبش – البته با اذن او – بریده، و شرط کرده که عوض آن را به وی بدهد، و سپس در معنای مضاعفه گفته است: این کلمه به معنای دو چندان و یا چند برابر هراست، (مثلا عدد بیست مضاعف و چند برابر عدد چهار است).

و درباره کلمه (اجر) راغب گفته: کلمه اجر و اجرت عبارت است از پاداش و ثوابی که در مقابل عمل ما به خودمان برمی گردد، حال چه این که دنیایی باشد (مانند اجرت خیاطت و زراعت و امثال اینها)، و یا اجر اخروی باشد. و سپس اضافه می کند که این کلمه جز در مورد سود و فایده استعمال نمی شود، یعنی اثر بدی که از عمل بد من عایدم می شود اجر نامیده نمی شود، به خلاف کلمه (جزا) که هم در نفع بکار می رود، و هم در ضرر، (هم عذاب دوزخ را جزای تبهکاران می نامند، و هم نعیم بهشت را جزای نیکوکاران) – این بود خلاصه گفتار وی.

توضیحی درباره اجر دادن خدا به بنده و اینکه اجری که خدا درمقابل عمل عبد می دهد تفضلی است از او عزوجل البته در مورد عطایای خدایی باید دانست که آنچه خدا به عنوان پاداش در برابر اعمال خیربندگان می دهد تفضلی است از او، نه این که بنده از او طلبکار و مستحق آن باشد، چون عبد و آنچه می کند همه ملک طلق خدای سبحان است، ملکی که قابل نقل و انتقال نیست، (ملکی که بعداز تملیک به غیر، باز باقی است)، چیزی که هست خدای تعالی خودش به اعتبار قانونی، عبد را مالک اجر و ثواب اعتبار کرده، و او را نخست مالک عمل خود و سپس مالک آثار عمل خویش از قبیل کیفر و پاداش دانسته، ومعنا با این که مالک عبد و عمل خود او است، تفضل دیگری است از او، آنگاه از میان همه اعمال عبد آنچه محبوب او است و خیر است انتخاب نموده، وعده ثوابی در برابرش داده، و این ثواب را خود او اجر خوانده (با این که در واقع اجر و جزا نیست) و این هم تفضل دیگری است از او، چون خود خدای تعالی از اینگونه اعمال عبد استفاده نمی کند، نه در دنیا و نه در آخرت، بلکه تنها خود عبد است که از پاداش اعمال نیکش بهره مند می شود، مع ذلک پاداش آن را اجر خوانده و فرموده: (للذین احسنوا منهم و اتقوا اجر عظیم)، و نیز فرموده: (ان الذین امنوا و عملوا الصالحات لهم اجر غیر ممنون) و در جایی دیگر بعد از توصیف بهشت و نعیم آن می فرماید: (ان هذا کان لکم جزاء و کان سعیکم مشکورا)، و از سوی دیگر همین که این تفضل خود را شکری از ناحیه خود نسبت به بنده خواند، و آن را عطایی بدون منت نامید، نیز تفضلی دیگر است.

توضیحی درباره اجر دادن خدا به بنده و اینکه اجری که خدا درمقابل عمل عبد می دهد تفضلی است از او عزوجل بیان حد اعلای تشویق به انفاق در راه خدا

در آیه مورد بحث تشویقی بالغ به انفاق در راه خدا شده، که مافوق آن تصور ندارد، چون از یک سو سوال کرده که آیا کسی هست که چنین قرضی به خدا دهد؟ و از سوی دیگر او را قرض دادن به خدای سبحان نامیده، که پرداخت آن بر قرض گیرنده واجب است، و از سوی سوم چنین مقاطعه و طی کرده که هرگز عین آنچه گرفته پس نمی دهد، بلکه به اضعاف مضاعف می دهد، و به این هم اکتفاء ننموده اجری کریم بر آن اضافه کرده، فرموده: خدا در آخرت قرض خود را به اضعاف مضاعف ادا می کند، و اجری کریم هم می دهد و اجر کریم، اجری است که در نوع خودش پسندیده ترین باشد و اجر اخروی همینطور است، چون اجری است مافوق آنچه ممکن است به تصور در آید، و در هنگام حاجتی است حیاتی ترین هنگام حاجتی که تصور شود.

منبع : ترجمه تفسیر المیزان حضرت آیت الله علامه طباطبایى (رحمه الله)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

11 + سیزده =