تفسیر سوره اسراء ،آیه ۲۹ ( نوشتاری ) مفسر : حضرت آیت الله علامه طباطبایى

تفسیر سوره اسراء ،آیه ۲۹ ( نوشتاری ) مفسر : حضرت آیت الله مکارم شیرازى
18 تیر 1397
تفسیر سوره اسراء ، آیه ۱۰۰ ( نوشتاری ) مفسر : حضرت آیت الله مکارم شیرازى
3 مرداد 1397

تفسیر سوره اسراء ،آیه ۲۹

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ

وَ لا تَجْعَلْ یَدَکَ مَغْلُولَهً إِلى عُنُقِکَ وَ لا تَبْسُطْها کُلَّ الْبَسْطِ فَتَقْعُدَ مَلُوماً مَحْسُوراً *

به نام خداوند بخشنده مهربان

و نه هرگز دست خود (در احسان به خلق) محکم به گردنت بسته‌دار، و نه بسیار باز و گشاده‌دار، که (هر کدام کنی) به نکوهش و درماندگی خواهی نشست.

تفسیر المیزان ( خلاصه )

و لا تجعل یدک مغلوله الی عنقک و لا تبسطها کلّ البسط فتقعد ملوما محسورا

(دست به گردن بستن) کنایه است از خرج نکردن و خسیس بودن و خودداری از بخشش نمودن، درست مقابل (بسط ید) است که کنایه از بذل و بخشش می باشد و این که هر چه به دستش آید از دست خود فرو بریزد، بطوری که هیچ چیز برای خود باقی نمی گذارد، مانند کسی که کاملا دست خود را در مقابل باران گشوده و حتی قطره ای از آن در دست وی باقی نمی ماند، و این تعبیر بلیغ ‌ترین و رساترین تعبیر در مورد نهی از افراط و تفریط در انفاق است.

و جمله (فتقعد ملوما محسورا) فرع جمله (و لا تبسطها…) است، و کلمه (محسور) از ماده (حسر) است که به معنای انقطاع و یا عریان شدن است و در این آیه این معنا را می رساند که دست خویش تا به آخر مگشای و بیش از حد دست و دلباز نباش که ممکن است روزی زانوی غم بغل کرده ودستت از همه جا بریده شود و دیگر نتوانی خود را در اجتماع ظاهر ساخته و با مردم معاشرت کنی.

بعضی گفته اند که جمله (فتقعد ملوما محسورا) متفرع است بر هر دو جمله ((و لا تجعل یدک…) و (و لا تبسطها کلّ البسط)) نه تنها به جمله آخری (و لا تبسطها کل البسط) و معنایش این است که اگر از خرج کردن خودداری کنی و بخل بورزی سرانجام ملامت و مذمت شده و در گوشه ای خواهی نشست، و اگر زیاده روی کنی حسرت خورده و مغموم و پشیمان خواهی شد.

اشکال این حرف این است که معلوم نیست جمله (و لاتبسطها…) در مقام نهی از تبذیر و اسراف باشد، و حتی معلوم نیست دادن تمامی اموال در راه خدا اسراف باشد، هر چند که با همین آیه از آن نهی شده باشد، زیرا قبلا هم گفتیم که در مفهوم (تبذیر)، (افساد) نهفته است و اسراف در راه خدا افساد نیست، و معنی ندارد که چنین عملی که نه خودش فاسد می شود و نه چیزی را فاسد می کند حسرت و اندوه در پی داشته باشد.

بحث روایتی

…. در تفسیر قمی می گوید: امام صادق (علیه السلام) فرمود: (محسورا) به معنای برهنه و عریان است.

و در کافی به سند خود از عجلان روایت می کند که گفت وقتی در حضور حضرت صادق (علیه السلام) بودم، سائلی آمد حضرت برخاست و از ظرفی که خرما داخل آن بود دو مشتش را پر کرد و به سائل داد، چیزی نگذشت که سائل دیگری آمد، دو مشتی هم به او داد، آنگاه سومی آمد به او ندا داد و فرمود: (اللّه رازقنا و ایاکم – خدا روزی ده ما و شما است).

آنگاه فرمود: رسول خدا چنین بود که احدی از او چیزی از مال دنیا نمی خواست مگر آنکه به او می داد، زنی فرزند خود را نزد آن جناب فرستاد و به او سپرد اگر رسول خدا (صلی اللّه علیه و آله و سلم) گفت چیزی ندارم بگو پیراهنت را بده که ما در خانه چیزی نداریم، حضرت پیراهنش را در آورد و به سویش انداخت، و در نسخه دیگری آمده، به او داد، و خدا آن حضرت را این چنین تاءدیب کرد که (لا تجعل یدک مغلوله الی عنقک و لا تبسطها کلّ البسط فتقعد ملوما محسورا) آنگاه حضرت فرمود: (احسار) به معنای فقر و نداری است.

مؤلف: این روایت را عیاشی هم در تفسیر خود از عجلان از آن جناب نقل کرده و داستان رسول خدا (صلی اللّه علیه و آله و سلم) را قمی هم در تفسیر خود و همچنین در المنثور از ابن ابی حاتم از منهال بن عمرو و از ابن جریر طبری از ابن مسعود آورده اند.

و در کافی به سند خود از مسعده بن صدقه از ابی عبداللّه (علیه السلام) روایت کرده که فرمود: خداوند در این آیه رسول خدا را تعلیم می دهد که چطور باید انفاق کند، و داستانش این است که چند وقیه پول طلا نزدش مانده بود دلش نمی خواست شب آنها را نزد خود نگهدارد لذا همه را صدقه داد، و چون صبح شد چیزی در دست نداشت، و اتفاقا سائلی مراجعه نموده و چیزی خواست، و وقتی فهمید چیزی ندارد آن جناب را ملامت کرده و حضرت غمناک شد، زیرا از یک سو چیزی در دست نداشت و از سوی دیگر چون دلسوز و رقیق القلب بود، از وضع مرد متاءثر شد، لذا خدای تعالی وی را به وسیله این آیه مؤدب نمود که: (لا تجعل یدک مغلوله…) خاطر نشانش کرد که چه بسا مردم از تو در خواستی کنند که اگر عذر بیاوری عذرت را نپذیرند، پس هیچوقت نباید همه آنچه را که در دست داری به یک نفر بدهی و دست خالی بمانی.

و در تفسیر عیاشی از ابن سنان از امام صادق (علیه السلام) روایت کرده که در تفسیر: (و لا تجعل یدک مغلوله الی عنقک) دستها را در هم قفل کرد و فرمود یعنی این طور (و دست خود به گردن حلقه کرد) و در ذیل جمله (و لا تبسطها کلّ البسط) کف دست خود را باز نموده و فرمود یعنی اینچنین.

منبع : ترجمه تفسیر المیزان حضرت آیت الله علامه طباطبایى (رحمه الله)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

18 − 11 =