تفسیر آیه ۳۶ ، سوره انفال ( نوشتاری ) مفسر : حضرت آیت الله علامه طباطبایى

تفسیر آیه ۳۶ ، سوره انفال ( نوشتاری ) مفسر : حضرت آیت الله مکارم شیرازى
7 دی 1396
تفسیر آیه ۶۰ ، سوره انفال ( نوشتاری ) مفسر : حضرت آیت الله مکارم شیرازى
18 دی 1396

تفسیر آیه ۳۶ ، سوره انفال

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ

إِنَّ الَّذِینَ کَفَرُوا یُنْفِقُونَ أَمْوالَهُمْ لِیَصُدُّوا عَنْ سَبِیلِ اللَّهِ فَسَیُنْفِقُونَها ثُمَّ تَکُونُ عَلَیْهِمْ حَسْرَهً ثُمَّ یُغْلَبُونَ  وَ الَّذِینَ کَفَرُوا إِلى جَهَنَّمَ یُحْشَرُونَ*

به نام خداوند بخشنده مهربان

کافران اموالشان را انفاق می‌کنند برای این مقصود که راه خدا را ببندند پس به زودی مالهایشان بر سر این خیال باطل برود و حسرتش بر دل آنها بماند و آن‌گاه مغلوب نیز خواهند شد، و کافران را به سوی جهنم جمعا رهسپار سازند. *

خلاصه تفسیر المیزان :

ان الذین کفروا ینفقون اموالهم لیصدوا عن سبیل الله…

این آیه حال کفار را بیان می کند که چطور مساعیشان در باطل کردن دعوت خدا و جلوگیری از سلوک رهروان طریق خدا خنثی و بی اثر است، و این معنا را جمله (فسینفقونها ثم تکون علیهم حسره ثم یغلبون…) شرح می دهد. و به این سیاق ظاهر می شود که جمله (و الذین کفروا الی جهنم یحشرون) به منزله تعلیل است، و حاصل معنای آیه این است که: کفر مشرکین – بحسب سنتی که خداوند در اسباب دارد – بزودی وادارشان می کند به اینکه در راه ابطال دعوت و برای جلوگیری از راه حق فعالیت کنند، و اموالشان را در راه این غرضهای آلوده و فاسد خرج کنند، غافل از اینکه ظلم و فسق و هر فساد دیگری کسی را به سوی رستگاری و گرفتن نتیجه رهبری نمی کند، پس در نتیجه اموالی که در این راه خرج کرده اند هدر رفته و ضایع شدن اموال باعث حسرتشان می شود، آنگاه مغلوب شده و از اموالشان سودی نمی برند، برای اینکه کفار سر از قبر به سوی دوزخ برمی دارند، و اعمال دنیایی آنان از قبیل اجتماع بر شر و خروج برای جنگ با خدا و رسولش در ازاء حشر به سوی جهنم قرار می گیرد.

و جمله (فسینفقونها ثم تکون علیهم حسره ثم یغلبون...) از پیشگوئیها و خبرهای غیبی قرآن است، توضیح اینکه، سوره انفال – که این آیه در آن واقع شده – بعد از جنگ بدر نازل شده، پس گویا در این آیه به جنگهایی که به فاصله کمی رخ می دهد یعنی جنگ احد و یا احد و غیر آن اشاره می کند، در جمله (فسینفقونها ثم تکون علیهم حسره) از جنگ احد و یا احد و غیر آن خبر داده و در جمله (ثم یغلبون) از فتح مکه خبر می دهد، و در جمله (و الذین کفروا الی جهنم یحشرون) از حال کسانی که از قریش موفق به دین اسلام نمی شوند پیشگوئی می کند.

بحث روایتی

در الدر المنثور است که ابن اسحاق و ابن جریر و ابن منذر و ابن ابی حاتم و بیهقی در کتاب دلائل همگی از طریق او (محمد بن اسحاق) روایت کرده اند که گفت: زهری و محمد بن یحیی بن حیان و عاصم بن عمر بن قتاده و حصین بن عبد الرحمان بن عمر، برایم نقل کردند که بعد از آنکه قریش در روز بدر شکست خورد، و فراریهای آنها به مکه برگشتند، و از آن طرف ابوسفیان هم با مال التجاره اش به مکه برگشت عبد الله بن ربیعه و عکرمه بن ابی جهل و صفوان بن امیه به اتفاق عده ای از مردان قریش به سر وقت یک یک افرادی که مال التجاره داشتند رفته و گفتند: ای گروه قریش! محمد شما را بی کس کرد و نیکان شما را بکشت، بیائید و با این اموال ما را علیه او یاری کنید باشد که ما از او تلافی نموده و انتقام بگیریم، صاحبان اموال نیز پذیرفتند، و به گفته ابن عباس آیه (ان الذین کفروا ینفقون اموالهم لیصدوا عن سبیل الله… و الذین کفروا الی جهنم یحشرون) در این باره نازل شد.

و نیز می نویسد: ابن مردویه از ابن عباس (رضی الله عنه) روایت کرده که در ذیل آیه (ان الذین کفروا ینفقون اموالهم لیصدوا عن سبیل الله) گفته است: این آیه درباره ابو سفیان بن حرب نازل شد.

و نیز از ابن سعد، عبد بن حمید، ابن جریر، ابن ابی حاتم، ابوالشیخ و ابن عساکر از سعید بن جبیر نقل کرده که در ذیل آیه (ان الذین کفروا ینفقون اموالهم لیصدوا عن سبیل الله) گفته است: این آیه درباره ابی سفیان بن حرب نازل شده که در جنگ احد غیر از لشکریانی که از عرب فراهم کرده بود دو هزار نفر از قبایل متفرقه بنی کنانه را هم اجیر کرد تا با آنان با رسول خدا (صلی الله علیه و آله) بجنگد، لذا خداوند این آیه را در حقش نازل کرد، و این قبایل متفرقه همانهایند که کعب بن مالک در باره شان ابیات زیر را سروده:

و جئنا الی موج من البحر وسطه

احابیش منهم حاسر و مقنع

ثلاثه آلاف و نحن نصیه

ثلاث مئین ان کثرن فاربع و

منبع : ترجمه تفسیر المیزان حضرت آیت الله علامه طباطبایى (رحمه الله)

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

پنج × 1 =