تفسیر آیه ۲۶۶ ، سوره بقره ( نوشتاری ) مفسر : حضرت آیت الله مکارم شیرازى

تفسیر آیات ۲۶۴ و ۲۶۵ ،سوره بقره ( نوشتاری ) مفسر : حضرت آیت الله مکارم شیرازى
9 شهریور 1396
تفسیر آیه ۲۶۷ ، سوره بقره ( نوشتاری ) مفسر : حضرت آیت الله مکارم شیرازى
19 شهریور 1396

تفسیر آیه ۲۶۶ ، سوره بقره

 بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ

أَ یَوَدُّ أَحَدُکُمْ أَنْ تَکُونَ لَهُ جَنَّهٌ مِنْ نَخِیلٍ وَ أَعْنابٍ تَجْرِی مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ لَهُ فِیها مِنْ کُلِّ الَّثمَراتِ وَ أَصابَهُ  الْکِبَرُ وَ لَهُ ذُرِّیَّهٌ ضُعَفاءُ فَأَصابَها إِعْصارٌ فِیهِ نارٌ فَاحْتَرَقَتْ کَذلِکَ یُبَیِّنُ اللَّهُ لَکُمُ الْآیاتِ لَعَلَّکُمْ تَتَفَکَّرُونَ  *

به نام خداوند بخشنده بخشایشگر

آیا کسی از شما دوست دارد که باغی از درختان خرما و انگور داشته باشد که از زیر درختان آن، نهرها بگذرد، و برای او در آن (باغ)، از هر گونه میوه‏ای وجود داشته باشد، در حالی که به سن پیری رسیده و فرزندانی (کوچک و) ضعیف دارد؛ (در این هنگام،) گردبادی (کوبنده)، که در آن آتش (سوزانی) است، به آن برخورد کند و شعله‏ور گردد و بسوزد؟! (همین‏طور است حال کسانی که انفاقهای خود را، با ریا و منت و آزار، باطل می‏کنند.) این چنین خداوند آیات خود را برای شما آشکار می‏سازد؛ شاید بیندیشید (و با اندیشه، راه حق را بیابید).

تفسیر نمونه :

یک مثال جالب دیگر برای انفاق های آلوده به ریا و منت

در این آیه مثال گویای دیگری، برای مساله انفاق آمیخته با ریاکاری و منت و آزار و اینکه چگونه این کارهای نکوهیده آثار آن را از بین می‏برد بیان شده است، می‏فرماید: «آیا هیچ یک از شما دوست دارد که باغی از درختان خرما و انواع انگور داشته باشد که از زیر درختانش نهرها جاری باشد، و برای او در آن باغ از تمام انواع میوه‏ها موجود باشد، و در حالی که به سن پیری رسیده و فرزندانی (خردسال و) ضعیف دارد، ناگهان در این هنگام گرد بادی شدید که در آن آتش سوزانی است به آن برخورد کند و شعله‏ور گردد و بسوزد» (ا یود احدکم ان تکون له جنه من نخیل و اعناب تجری من تحتها الانهار له فیها من کل الثمرات و اصابه الکبر و له ذریه ضعفاء فاصابها اعصار فیه نار فاحترقت).

ترسیمی است بسیار زیبا از حال این گونه اشخاص که با ریا و منت و آزار، خط بطلان بر انفاق خویش می‏کشند، پیر مرد سالخورده‏ای را در نظر مجسم می‏کند که فرزندان خرد سال و کوچکی اطراف او را گرفته‏اند و تنها راه تامین زندگی حال و آینده آنان، باغ سر سبز و خرمی است با درختان خرما و انگور و میوه‏های دیگر، درختانی که پیوسته آب جاری از کنارش می‏گذرد و زحمتی برای آبیاری ندارد، ناگهان گردباد آتشباری می‏وزد و آن را مبدل به خاکستر می‏کند، چنین انسانی چه حسرت و اندوه مرگباری دارد، حال کسانی که اعمال نیکی انجام می‏دهند و سپس با ریا و منت و آزار آن را از بین می‏برند، چنین است، زحمت فراوانی کشیده‏اند، و در آن روز که نیاز به نتیجه آن دارند، همه را خاکستر می‏بینند چرا که گرد باد آتشبار ریا و منت و آزار آن را سوزانده است.

و در پایان آیه به دنبال این مثال بلیغ و گویا، می‏فرماید: «اینگونه خداوند آیات خود را برای شما بیان می‏کند، شاید بیندیشید» و راه حق را از باطل تشخیص دهید (کذلک یبین الله لکم الایات لعلکم تتفکرون).

آری سرچشمه بدبختیهای انسان مخصوصا کارهای ابلهانه‏ای همچون منت گذاردن و ریا که سودش ناچیز و زیانش سریع و عظیم است ترک اندیشه و تفکر است، و خداوند همگان را به آن دعوت می‏کند.

نکته‏ ها:

– این مثالهای پی در پی که هر کدام از دیگری گویاتر و ظریف‏تر است همه در ارتباط با مسائل زراعی است، چرا که نه تنها برای مردم مدینه که این آیات در آنجا نازل شد و مردمی زراعت پیشه بودند، بلکه برای تمام مردم دنیا که به هر حال بخشی از زندگی آنان را مسائل زراعی تشکیل می‏دهد آموزنده بوده و هست.

– از جمله «و اصابه الکبر و له ذریه ضعفاء» (صاحب آن باغ، پیر و سالخورده باشد و فرزندانی کوچک و ناتوان داشته باشد) استفاده می‏شود که انفاق و بخشش در راه خدا و کمک به نیازمندان همچون باغ خرمی است که هم خود انسان از ثمرات آن بهره‏مند می‏شود و هم فرزندان او، در حالی که ریاکاری و منت و آزار، هم سبب محرومیت خود او می‏شود و هم نسلهای آینده که باید از ثمرات و برکات اعمال نیک او بهره‏مند گردند محروم خواهند شد، و این خود دلیل بر آن است که نسلهای آینده در نتائج اعمال نیک نسلهای گذشته سهیم هستند، از نظر اجتماعی نیز چنین است زیرا محبوبیت و اعتمادی که پدران بر اثر کار نیک در افکار عمومی پیدا می‏کنند، سرمایه بزرگی برای فرزندان آنها خواهد بود.

– جمله «اعصار فیه نار» (گردبادی که در آن آتشی باشد) ممکن است اشاره به گرد بادهای ناشی از بادهای «سموم» و سوزان و خشک کننده باشد و یا گردبادی که از روی خرمن آتشی بگذرد و طبق معمول که گرد باد هر چه را بر سر راه خود بیابد با خود همراه می‏برد آن را از زمین برداشته و به نقطه دیگری بپاشد، و ممکن است اشاره به گرد بادی باشد که به همراه صاعقه به نقطه‏ای اصابت کند و همه چیز را تبدیل به خاکستر نماید و در هر حال اشاره به نابودی سریع و مطلق است.

منبع : تفسیر نمونه مرجع عالیقدر اسلام  آیت الله مکارم شیرازى

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

7 + یازده =